SpaceX шке IPO-жым тиде кечын тӱҥалын, кунам США. икымше гана тылзыш пӧртылын 54 курым. Жап келшен толеш: тиде пытартыш гана лийын кертеш, кунам НАСА-н венчур дене полшымо частный компаний-влакын кугу полышышт деч посна экипаж дене кумда космический миссий-влакым эртараш тӧча.
НАСА-н кызытсе тылзе программыже Джордж W. Бушын администрацийже, кудыжо кугу ракетым да «Орион» космический корабльым ышташ тӱҥалын. Наре 2010, проект шке бюджетшым эртен да изирак лийын, орбитальный ракетым ыштыше частный компаний-влаклан полшымо шотышто у инициативым пуртымо годым. Тиде пунчал SpaceX-лан компанийлан экономий контрактым ышташ таратен да космический технологийыш венчурный капиталым пыштыме толкыным тарватен, мучашлан тачысе SLS ракет лектын.
SLS — тӱняште эн куатле оперативный ракета, ончыч тылзе йыр ик экипаждыме тергымаш рейсым гына ыштен. Бирок, ончыкылык тылзе ӱмбаке волен шичме миссий-влак SpaceX але Blue Origin-лан эҥертат — кок компаний тылзе ӱмбаке эн ончыч ӱпым пышташ таҥасат.
Кунам НАСА Тылзыш пӧртылаш пунчалын 2019, тудо SLS ден Орион дене кылым кучаш кӱлмым шижын, но тылзе ӱмбаке волен шичше самолётым чоҥаш частный космический компаний-влакын у тукымышт деке савырнен. Ичинде 2021, SpaceX-ын Starship-ше десант контрактым сеҥен налын, гынат, тудо лу утла старт кӱлеш, путешествийлан тичмаш топливым налаш манын. Blue Origin программыш 2016 ийыште ешаралтын. 2023. Пытартыш план почеш, НАСА «Орион» капсулын орбитыште ик але кок ландер дене вашлийын кертмыжым терга 2027, ийыште лийше десантлан корным почмаш 2028.
НАСА-н у администраторжо, миллиардер Джаред Исаакман, программым ятырлан вашталтен: тылзе шлюз космический станцийым кораҥдымаш да SLS-лан дорогостоящий уэмдымаш-влак, да частный космический компаний-влаклан чыла ыштен.
Бирок, Китай шке цельжым пеҥгыдын шукта: экипаж дене тылзе ӱмбаке волен шичмаш 2030, значенийже кеч-могай шӧрымӧ але йоҥылыш ошкыл геополитический линзе гоч ончалтеш. Тымарте электротранспорт але робототехнике дене китай компаний-влакым сеҥен кертын огытыл, Кремний долина ынде тылзе кӱлешан йӧн семын ужеш, тудо эше технологий чекыште оза лийын кертеш манын доказатлаш.