.wrapper { background-color: #f9fafb; }

SpaceX tu ts'áaj u IPO ti' le k'iino' je'el xano' k'iin u U.S. suunaj te' luna tumen yáax ka'atéen ti' 54 ja'abo'ob. Le k'iinilo' jach ma'alob: le je'ela' je'el u páajtal u ts'ook ka'atéen u NASA intenta misiones tripuladas ti' le espacio profundo xma' áantaj noj bejo' u jejelas privadas respaldadas tumen le emprendimiento.

U misión Artemis II ti' NASA ku káajal tu winalil abril 1, 2026.

U cha'anil lunar NASA yaan bejla'e' ku taal tak George W. u jala'achil Bush, tu'ux káaj u beetik jump'éel nojoch cohete yéetel le nave espacial Orion. Tumen 2010, le meyajo' ts'o'ok u máan ti' u presupuesto ka bin u reducido, ka' jo'op' u jump'éel túumben iniciativa uti'al u yáanta'al le jejelas privadas ku beetiko'ob cohetes orbitales bin introducido. Le k'alt'aana' tu beetaj u yantal jump'éel contrato uti'al SpaceX yéetel tu beetaj u yantal jump'éel ola ti' inversión ti' capital riesgo ti' le ma'alo'obtal espacial, tu ts'ooke' ku ts'áaik u cohete SLS bejla'e'.

Le SLS leti' le cohete operativo asab k'a'am tu yóok'ol kaabe', ts'o'ok u ts'o'oksik ka'ache' chéen jump'éel vuelo prueba xma' tripulación mentik kex le luna. Chen ba'ale, le futuras misiones u aterrizaje lunar dependerán ti' SpaceX wa Blue Origin - le ka'ap'éel jejelas táan u compitiendo utia'al u beel le yáax utia'al Búukint kiis buuts ti' le superficie lunar.

Le ken NASA tu ch'a'atuklaj u suut te' lunao' 2019, tu yu'ubaj obligado u p'áatal yéetel SLS yéetel Orion ba'ale' tu sutuba ti' jump'éel túumben ch'i'ibalil jejelas espaciales privadas utia'al u construir le aterrizaje lunar. Ichil 2021, Starship ti' SpaceX tu náajaltaj le contrato ti' le aterrizaje, kex yaan u k'a'abetkuunsa'al asab ti' jump'éel docena lanzamientos uti'al u chukik combustible uti'al le bej. Blue Origin bin u ts'áabal ti' le cha'ana' ti' 2023. Yáanal le ts'ook plan, NASA yaan u probar le Buka'aj u ba'al u cápsula Orion utia'al u rendezvous yéetel juntúul wa ka'ap'éel aterrizadores ti' órbita ti' 2027, u je'ek'abtik u bejil uti'al u páajtal u lúubul máak 2028.

Le túumben administrador NASA, multimillonario Jared Isaacman, ts'o'ok u jach k'exik le cha'ana': u xu'ulsa'al le estación espacial Gateway lunar yéetel ko'oj actualizaciones ti' SLS, yéetel u bin tuláakal ti' le jejelas privadas u kúuchil.

Chen ba'ale, China táan u bin táanil ti' u leti'ob meta ti' jump'éel aterrizaje lunar tripulado tumen 2030, u k'áat u ya'ale' je'el ba'alak retraso wa error yaan u yila'al yéetel jump'éel lente geopolítica. Tak bejla'e' ma' béeyak u ts'áancha'atik le jejelas chinas ti' vehículos eléctricos wa robótica, Silicon Valley bejla'e' ku yilik le luna bey jump'éel oportunidad crítica uti'al u ye'esik láayli' je'el u páajtal u yuumil le frontera ma'alo'obtal.

Tumen admin